Demencja

Opiekunka lub opiekun osoby starszej mają za zadanie zapewnić jej nie tylko posiłki, czyste ubranie i zaspokoić inne, podstawowe potrzeby. W ich pracy chodzi także o wspieranie wysiłków seniora służących utrzymaniu kondycji i stanu zdrowia. Przydaje się w tym momencie znajomość rozmaitych ćwiczeń aktywizujących seniora pod względem intelektualnym i fizycznym, tak aby demencja nie postępowała.

Ćwiczenia lub zadania, które można zaproponować seniorowi, można podzielić na dwie grupy. Na te, które korzystnie oddziaływać będą na pracę mózgu i te, które sprzyjać będą utrzymaniu kondycji fizycznej. W praktyce podział ten jednak się nie do końca sprawdza, bo usprawniając ciało aktywizuje się także mózg i odwrotnie. I tylko takie działania sprawiają, że demencja starcza nie będzie się pogłębiać u podopiecznego.

Lewą ręką

Proste ćwiczenie polegające na wykonywaniu codziennych czynności nie prawą, a lewą ręką (w przypadku jeśli to prawa ręka jest dominująca). Pozornie mycie zębów lewą ręką czy wycieranie nią umytych naczyń prowadzi do usprawnienia tej ręki, ale to tylko część efektów. Każde takie zadanie pozwala bowiem jednocześnie ćwiczyć również prawą półkulę mózgu.

Gry planszowe a demencja

Tym, co kojarzy się z seniorami i miłym spędzaniem przez nich jesieni życia, są gry planszowe i karciane. Stąd stoliki do szachów i warcabów w parkach. Warto mieć to na uwadze organizując zajęcia dla podopiecznego. Podpytać go, jakie gry lubił, w jakie grał kiedyś z kolegami lub dziećmi. Jeśli opiekun ich nie zna, może znaleźć je w internecie, poznać zasady gry, a nawet zamówić. W przypadku seniorów, u których pojawiają się problemy z pamięcią, szczególnie przydatne się mogą gry wymagające skupienia i zapamiętywania ruchów lub obrazków.

Wychodzenie do parku na partyjkę warcabów lub szachów może przynosić jeszcze dodatkowe efekty. Usprawniać mięśnie seniora i ułatwiać mu kontakty z innymi ludźmi.

Skojarzenia

Usprawnianiu mózgu służy też gra w skojarzenia. Można ją prowadzić w każdym miejscu i w każdej chwili. W domu, ale też na spacerze czy w drodze na zajęcia klubu dyskusyjnego. Wystarczy umówić się, że do wypowiedzianego przez opiekuna słowa, podopieczny postara się dodać jak najwięcej skojarzeń. W tej grze można poprzestać na wymienieniu tych skojarzeń, można jednak pójść i o krok dalej, na przykład próbować te skojarzenia rozwijać. W ten sposób od hasła podanego przez opiekuna dojść można do wspomnień seniora, zachęcając go do dłuższych wypowiedzi i dodatkowego wysiłku intelektualnego.

Przysłowia, rymowanki, zdjęcia

Powtarzanie przysłów czy powszechnie znanych rymowanek to kolejny sposób na walkę z demencją. Często oznacza to cofnięcie się do dzieciństwa podopiecznego, gdy rymowanki powtarzało się podczas różnych zabaw. Dzięki tak dobrze zapadły w pamięci. A jeśli rymowanki i przysłowia rozbudzą pamięć seniora, można przejść do jego wspomnień, do rodzinnych zdjęć. W albumach często pozostają one nie opisane w żaden sposób, więc przeglądanie zdjęć i odtwarzanie, kto na nich został uwieczniony, może być treningiem pamięci.

Dawne pasje

Wiele starszych osób lubi wracać do zarzuconych w dojrzałym wieku aktywności, na które brakowało im wtedy czasu. Mając go dużo, chętnie oddają się dawnym pasjom, takim jak rysowanie czy malowanie, fotografowanie, wykonywanie ludowych wycinanek lub świątecznych ozdób. Wszystkie tego typu zadania również korzystnie wpływają na sprawność rąk oraz umysłu, co zapobiega demencji. Pobudzając go wspomagają kreatywność i skupienie, skłaniają do logicznego myślenia.

Gimnastyka i ogród

Nawet ćwiczenia teoretycznie czysto fizyczne, jak poranna gimnastyka czy spacerowanie, również korzystnie oddziałują pozytywnie w profilaktyce przeciw demencji. Każde ćwiczenie wymaga przecież zaangażowania mózgu, uważności, kontrolowania tego, co się dzieje, słuchania i wykonywania poleceń osoby prowadzącej ćwiczenie. Spacer jest ponadto okazją do doświadczania nowości – spotykania nowych ludzi czy oglądania nowych miejsc.

To samo dotyczy też pielęgnacji roślin, zarówno w ogrodzie, jak i na balkonie czy na parapecie okiennym. Sadzenie roślin, ich podlewanie lub pielenie chwastów, mogą być źródłem satysfakcji dla seniora, jak i doskonałym ćwiczeniem.

Taniec

Atrakcyjnym ćwiczeniem może być też taniec. Tak będzie zwłaszcza w przypadku osoby, która zawsze lubiła tańczyć, może jednak zdarzyć się i tak, że senior, który wcześniej za tańcem nie przepadał, właśnie w jesieni życia zapała miłością do niego. Demencja nie stanowi żadnych przeszkód, aby wykonywać tego rodzaju aktywność.

Taniec ma ten walor, że towarzyszy mu muzyka, która sama w sobie stanowić może środek terapeutycznego oddziaływania, może wyzwalać dobre emocje i przyjemne wspomnienia.

Indywidualny dobór aktywności w przypadku demencji

Sprawując opiekę nad seniorem należy tak dobrać wykorzystywane gry i ćwiczenia, by podopieczny czerpał z nich nie tylko korzyści zdrowotne, ale i zadowolenie, które zwielokrotnić może te korzyści. Zadowolenie sprzyja bowiem zaangażowaniu w aktywność, a zaangażowanie pozwala osiągać lepsze efekty ćwiczeń. Dlatego gra w grę, którą senior szczególnie lubi, choćby tylko przez kilka minut dziennie, może dać mu więcej niż długotrwałe siedzenie nad grą czy ćwiczeniem, którego nie lubi.

Dlatego ostrożnie należy podchodzić do ćwiczeń, które choć są zalecane przez rehabilitantów i skuteczne, to jednak nie sprawiają seniorowi przyjemności. Nie warto więc zachęcać go do składania ręczników czy rozwiązywania supłów zawiązanych na linie, jeśli te zadania go nużą lub irytują albo których potrzeby wykonywania nie widzi. Aktywność wymuszona i nie dająca radości, może seniora zniechęcić do kolejnych ćwiczeń.

Osoby zawodowo aktywne często żalą się na nadmierne tempo życia i pracy, marząc o jego spowolnieniu. W przypadku seniorów pozostających poza rynkiem pracy, to życzenie zwykle się już spełniło. Gdy jednak wahadło przechyla się zanadto i zamiast upragnionego spokoju nadchodzi apatia, konieczne jest przeciwdziałanie spadkowi energii i zobojętnieniu. Opiekunowie seniorów w Niemczech często spotykają się z takimi sytuacjami, więc muszą wiedzieć, jak sobie z nimi radzić.

Apatia to stan, który pojawić się może w każdym wieku, z różnych przyczyn. Definiuje się ją jako utratę zainteresowania światem, zobojętnienie i brak wrażliwości na bodźce z otoczenia: fizyczne i emocjonalne.

Apatia u osób starszych – Najczęstsze objawy

Apatia u osób starszych może być i bywa objawem otępienia starczego; według naukowców stanowi najczęstszy neuropsychiatryczny jego objaw, występując niemal u połowy osób cierpiących na otępienie.

Apatia seniora znacząco wpływa na jego funkcjonowanie w ciągu dnia. Znacznie bardziej niż utrata pamięci, na którą opiekunowie i rodziny seniorów są bardziej wyczulone. Dzieje się tak zapewne dlatego, że z opieką nad osobą, która utraciła pamięć, występują większe problemy. Apatia u osób starszych wydaje się mniej absorbujący, a przejawy apatii odbierane są jako mniej niepokojące i destrukcyjne. W efekcie często to nie apatia, ale pierwsze symptomy problemów z pamięcią powodują, że rodziny seniorów szukają dla nich opiekunek lub opiekunów

Utrudnia funkcjonowanie

Tymczasem apatia u osób starszych jest stanem utrudniającym funkcjonowanie seniora, obniżającym jakość jego życia. Może mieć różne przyczyny. Może wskazywać na depresję, schizofrenię lub zaburzenia nerwicowe, być skutkiem traumy, przemęczenia bądź niedożywienia. Jej przejawem jest niechęć do podejmowania aktywności ruchowej i intelektualnej, stronienie od kontaktów z innymi osobami, wycofanie i przygnębienie, brak troski o swój wygląd, rezygnacja ze stosowania zasad higieny. Jej objawem może być też obojętność na wszelkie zewnętrzne bodźce, a nawet zanik apetytu.

Podejrzewasz? Poinformuj!

Objawy apatii mogą być, zwłaszcza na początku, tak subtelne, że umykają uwadze. Gorszy dzień, a nawet kilka dni, zdarzyć się mogą przecież każdemu – tak wycofywanie się z aktywności jest nierzadko odbierane. Drobne odstępstwa od normy, takie jak niechlujne ubranie, rezygnacja z uczesania się lub umycia czy wymówienie się ze spotkania z sąsiadami, mogą więc z początku nie wzbudzić zaniepokojenia. Jednak, gdy opiekunka lub opiekun dostrzegą jakieś symptomy apatii i gdy te symptomy zaczynają się powtarzać, powinni wzmóc czujność i poinformować rodzinę seniora lub jego lekarza. Pozwoli to uzyskać właściwą diagnozę i podjąć kroki zaradcze.

Czasem leki, zawsze terapia

Lekarz, na podstawie wywiadu i badania, określi, co dalej. Być może oceni, że niezbędne są leki przeciwdepresyjne lub inne, w tym stymulujące ośrodkowy układ nerwowy. Równolegle prowadzona powinna być terapia uaktywniająca seniora, na którą składać się mogą kontakty z innymi ludźmi, ćwiczenia intelektualne i poprawiające pamięć. Wielkie znaczenie w przypadku osób starszych w apatii ma też właściwa dieta.

Dieta to podstawa

Zacznijmy od diety, bo to podstawa. Przyczyną ospałości i niechęci do ruchu, a tym samym do jakichkolwiek ćwiczeń fizycznych, do wychodzenia z domu i spotkań z innymi ludźmi, może być nadwaga (lub otyłość). Utrudniająca poruszanie się i budząca zawstydzenie. Ospałość potęgować może spożywanie ciężkostrawnych potraw, zwłaszcza w dużych porcjach i sporych dawek cukru.

Lekkie, zdrowe posiłki

Postawić warto więc na lekkie, zdrowe posiłki. Z pieczywem z pełnego ziarna, czyli bogatym w błonnik (o ile inne względy zdrowotne takiego pieczywa nie wykluczają), z tłuszczami omega (naturalnymi, roślinnymi olejami, ale też rybami) pozytywnie wpływającymi na mózg i odporność. Ważne jest również dostarczanie seniorowi dużej ilości warzyw i owoców, stanowiących bogate źródło witamin i minerałów, ale też wspomnianego już błonnika. Warzywa i owoce, jeśli jest taka potrzeba, można pokroić, zetrzeć, podpiec, ugotować.. W diecie seniora bardzo ważne jest również białko w rozmaitej postaci, najlepiej gotowanej i duszonej.

Konieczna jest też dbałość o to, by posiłki były w miarę możliwości zróżnicowane i dopasowane do oczekiwań seniora, doprawione tak jak lubi, podane w sposób, który mu odpowiada. To pomoże zachęcić go do jedzenia, jeśli jednym z objawów apatii jest brak apetytu.

W zdrowym ciele

W miarę możliwości należy też zadbać o aktywność fizyczną seniora, zgodnie z hasłem: w zdrowy ciele zdrowy duch. Ćwiczenia pomogą przeciwdziałać utracie masy mięśniowo-szkieletowej i postępującemu pogarszaniu się kondycji. Najlepiej byłoby, by przynajmniej czasem były to ćwiczenia na świeżym powietrzu, bo pobyt na dworze pozwoli zmienić seniorowi otoczenie i poznać nowe miejsca, jak również spotkać innych ludzi, czasem nawet poznać kogoś nowego.

Do aktywności fizycznych, które można zaproponować seniorowi należą spacery, tai chi czy joga. Warto też odwołać się do jego życiowych doświadczeń i ulubionych sportów. Jeśli w młodszym wieku chętnie pływał, być może uda się znaleźć dla niego odpowiednie zajęcia na basenie. Doskonałe okazać może się też uczestnictwo w specjalnych zajęciach aerobiku dla osób starszych lub nordic walking organizowany dla seniorów.

Utrzymać kontakt

Senior ćwiczyć powinien także umysł. Na różne sposoby – poprzez rozmowy, czytanie (o ile może, a jeśli ma problemy ze wzrokiem poprzez słuchanie radia, podcastów, e-booków itd.), gry planszowe, rozwiązywanie krzyżówek czy łamigłówek, takich jak sudoku.  

Doskonałym sposobem aktywizacji intelektualnej jest uczestnictwo seniora w specjalnych zajęciach dla osób starszych. To mogą być kluby dyskusyjne, książkowe, organizujące wspólne wyjścia do kina czy teatru. Pozwalają one nie tylko ciekawie spędzić czas, sprzyjając aktywizacji na różnych płaszczyznach, ale i utrzymać kontakt z innymi osobami.

W pracy opiekuna osób starszych ważną rolę odgrywa bezpieczny transfer osób starszych.

Opiekunka czy opiekun osób starszych nie mogą jednak zapominać o sobie. Muszą dbać o to, by dźwiganie podopiecznych nie nadwyrężyło ich zdrowia. Ważna jest więc znajomość technik, tak aby transfer osób starszych obywał się bezpiecznie dla obu stron.

Wyręczanie w transferze to błąd

Osobom, które dopiero zaczynają pracę w charakterze opiekunki lub opiekuna osoby starszej, wydawać się może, że najlepsze będzie w takich sytuacjach oszczędzanie im wszelkiego wysiłku. To błąd. Zbytnie wyręczanie seniorów negatywnie odbija się i na nich samych, i na opiekunach.

Senior samodzielnie wykonujący przynajmniej niektóre czynności lub korzystający z pomocy tylko w niewielkim stopniu, jest bardziej pewny siebie. Współdziałanie przy transferach jest dla niego okazją do rozmowy z opiekunem, nawiązania z nim lepszego kontaktu. Aktywność ta, choć minimalna z punktu widzenia osoby sprawnej, ma więc pozytywny wpływ na samopoczucie i stan podopiecznego.

Transfer osób starszych – od tego zaczynamy

Przygotowanie do przetransportowania podopiecznego z łóżka na fotel zaczynamy od poinformowania go, że za chwilę opiekun będzie pomagał mu się przenineść. Drugą rzeczą jest  ustawienia fotela inwalidzkiego tuż obok łóżka, zablokowania jego kół (by nie odjechał podczas transferu), podniesienia podłokietnika fotela od strony łóżka (jeśli jest taka możliwość) i odsunięcie na bok podnóżków.

Nogi, potem tułów

Sadzanie zacząć należy nie od podniesienia tułowia, ale od opuszczenia nóg podopiecznego. W zależności od stanu zdrowia seniora, trzeba to zrobić samemu lub poprosić go o wykonanie tej czynności. Cały czas trzeba kontrolować ułożenie całego ciała podopiecznego. Ważne jest, by przy opuszczaniu nóg skręt ciała nie był dla seniora źródłem dyskomfortu czy bólu. A może tak się stać na przykład wtedy, jeśli ręka podopiecznego po stronie, w którą dokonuje się skrętu, znajdzie się pod ciałem i zostanie przygnieciona. Trzeba więc zadbać o to, by podopieczny przemieszczając się na bok, nie przygniótł swoim ciężarem tej ręki. Drugą rękę można mu pomóc położyć na ciele (lub poprosić o jej przeniesienie), bo tak będzie mu wygodniej. Kluczem jest brak pośpiechu i tłumaczenie seniorowi, co chcemy zrobić. Po kolei, czynność po czynności, by mógł wszystko zrozumieć i w stresie, jakim może być dla niego podnoszenie, w miarę możliwości pomóc opiekunce lub opiekunowi.

Ugięte nogi, wyprostowany kręgosłup

Wcześniejsze opuszczenie nóg i związane z tym przemieszczenie bioder oraz skręt ciała w bok, automatycznie pomagają w dźwiganiu tułowia. Jeśli senior może podeprzeć się na ręce choć trochę, warto by to zrobił. W ten sposób zmniejszy ciężar i ułatwi pracę osobie pomagającej. Przy podnoszeniu tułowia seniora do pionu, należy pamiętać, że nie wolno ciągnąć go za ręce. Nie wolno mu też pozwolić, by objął opiekuna za szyję. I jedno, i drugie może grozić kontuzjami – podopiecznego lub opiekuna.

Przy wykonywaniu tej czynności należy wbrew odruchom: nie prostować nóg w kolanach i nie wyginać pleców w pałąk. Na ugiętych nogach i z wyprostowanym kręgosłupem trzeba powoli doprowadzić podopiecznego do pozycji siedzącej, wspomagając go w możliwie jak najmniejszym stopniu.

Na krawędzi łóżka

Gdy wszystko jest jak należy, można zrobić kolejne kroki. Najpierw zadbać o to, by stopy seniora ustawione były ukośnie do łóżka, z palcami skierowanymi w przeciwną stronę niż stoi fotel. Pozwoli to uniknąć przy transferze kontuzji w obrębie jego stawów skokowych. Należy przy tym zwrócić uwagę, by jego stopy całą powierzchnią dotykały podłogi i nie były zbyt oddalone od łóżka. Niezadbanie o to może spowodować, że nogi podopiecznego „odjadą” przy podnoszeniu jeszcze dalej od łóżka. Skutkiem tego może być osunięcie się podopiecznego na podłogę.

Zablokować kolanami kolana

Jeśli jednak ciało wraz ze stopami są odpowiednio ułożone, można przejść do następnego kroku. Stanąć tuż przed seniorem, blokując swoim kolanami jego kolana. Dzięki temu jeszcze bardziej zwiększamy bezpieczeństwo transferu osób starszych .

Nie za szyję

W tym momencie opiekun powinien poprosić podopiecznego o objęcie, o ile ma on możliwość wykonania takiej czynności. Należy przy tym zadbać, by senior rzeczywiście wykonał to zadanie zgodnie z poleceniem, a nie tak jak mu jest wygodniej, czyli obejmując opiekuna za szyję. Znów chodzi, oczywiście, o unikanie ewentualnych kontuzji u opiekuna. W tym samym czasie opiekun musi objąć podopiecznego przekładając ręce pod jego pachami. Powinien objąć seniora w pasie, nie pod pachami.

„Rozbujać” ciało

Następny krok to już sam transfer z łóżka na fotel. Najpierw można wykonać wspólnie z seniorem kilka ruchów ciała, by je delikatnie „rozbujać”. Nie mogą być one jednak gwałtowne, ich zakres też nie może być zbyt duży. Po takim przygotowaniu, podczas którego pośladki seniora nieco unoszą się ku górze, ich podniesienie jest po prostu łatwiejsze. Po posadzeniu podopiecznego na fotelu, trzeba opuścić podłokietnik i zsunąć podnóżki, by czynność można było uznać za wykonaną. Tylko w szczególnych przypadkach, na przykład, gdy pacjent jest sparaliżowany, trzeba jeszcze wykonać inne czynności, by nie zsunął się z fotela.

Transfer osób starszych – ostatni krok

Na ostatnim etapie transferu korzystać można z obrotowego dysku lub platformy. Ustawienie nóg pacjenta na takim dysku przed postawieniem go na nogach ułatwi obrócenie jego ciała o odpowiedni kąt. Wtedy idealnie ustawi się względem wózka inwalidzkiego. Taki sprzęt może być szczególnie przydatny, jeśli fotel nie ma podnoszonego podłokietnika. W przypadku pacjentów w lepszym stanie korzystać można ze specjalnych podpórek do wstawania lub balkonika. Z jego pomocą podopieczny wstanie by dojść do fotela.

Sprzętów ułatwiających transfer osób starszych jest więcej. Są to między innymi deski i maty antypoślizgowe, przydatne w momencie, gdy zsuwa się podopiecznego na brzeg łóżka, tuż przed przesadzeniem na fotel. Jest też sprzęt znacznie bardziej zaawansowany, czyli platformy transferowe, jednak z uwagi na swą cenę, są zdecydowania mniej popularne.

Gwarancja bezpieczeństwa

Przy zastosowaniu właściwych technik, jak najbardziej możliwy jest transfer osób starszych bez przeciążania kręgosłupa przez opiekuna. Jednocześnie osiągamy to w sposób gwarantujący podopiecznemu całkowite bezpieczeństwo. Korzystanie z tych technik pozwala na bezpieczny transfer podopiecznego nawet o masie ciała zdecydowanie wyższej niż masa ciała opiekuna.

Pracując w opiece nad seniorami w Niemczech, tak samo, jak podczas opieki nad kimś z rodziny, trzeba monitorować stan zdrowia podopiecznych. W przypadku seniorów czy osób przewlekle chorych, sprawa jest o tyle skomplikowana, że termometr i proste pytanie o samopoczucie nie wystarczą. Problemy zdrowotne osób wymagających opieki mogą być przecież bardzo różne, a możliwość opowiedzenia przez nie o zmianach stanu zdrowia – ograniczona.

Wyczulenie i obserwacja

Monitorowanie stanu zdrowia podopiecznych to jedno z podstawowych zadań jego opiekunki lub opiekuna. Służy temu, by szybko zareagować na wszelkie sygnały mogące świadczyć o jego pogorszeniu – zaostrzeniu chorób już występujących lub wystąpienia nowych schorzeń.

Wymaga to wyczulenia na zmiany w stanie zdrowia podopiecznego. Uważną jego obserwację, bo opiekun nie może liczyć na to, że senior sam zidentyfikuje takie zmiany i powiadomi o nich.

Wywiad i jego analiza

W praktyce lekarskiej i pielęgniarskiej, sposobem pozyskiwania informacji na temat występowania ewentualnych zmian w stanie zdrowia pacjenta, jest przeprowadzenie wywiadu i jego analiza. Wywiady takie przeprowadza się stosując różne techniki, by zachęcić pacjenta do mówienia i zapobiec odchodzeniu przez niego od tematu. Punktem wyjścia, objaśniają specjaliści, powinno być zadawanie pytań otwartych, by pacjent swobodnie udzielał informacji. Pytania otwarte to takie, w których nie podpowiada się pytanemu odpowiedzi.

Ogólny stan zdrowia podopiecznych

Pracując w opiece w Niemczech, warto wykorzystywać tę technikę w kontroli stanu zdrowia podopiecznego. Stosowanie pytań otwartych ogranicza ryzyko, że skieruje się jego uwagę wyłącznie na te problemy zdrowotne lub symptomy, które przyszły opiekunowi do głowy. Przykładowo – jeśli podopieczny ma problemy kardiologiczne, nie można ograniczać pytań do tej kwestii, utrudniając mu tym samym powiedzenie, że boli go noga lub brzuch. Wywiad czy raczej rozmowę prowadzoną przez opiekunkę lub opiekuna, lepiej zacząć więc ogólnie.

Dodatkowe pytania

W praktyce oznacza to systematyczne podejmowanie w rozmowach tematu samopoczucia i nastroju seniora, jego odczuć, co do stanu własnego zdrowia, zmian, które w jego mniemaniu zachodzą czy jakości snu. Dobrze jest zachęcać go do rozwijania wypowiedzi, czyli dopytywać o szczegóły. Znając choroby przewlekłe, które mu doskwierają należy potem przejść do dodatkowych pytań. Czy boli go dziś głowa? Czy kaszle? Jak reumatyzm? Można też poprosić seniora, by wskazał palcem bolesne miejsca, jeśli o takowych mówił, by upewnić się, co rzeczywiście go boli, obejrzeć wskazane miejsce.

Nie w pośpiechu

Ponieważ stawką jest zdrowie pacjenta i jakość jego życia, takich rozmów nie należy przeprowadzać w pośpiechu. Podopieczny musi mieć czas zrozumieć pytania i zastanowić się na odpowiedzią. Ważne, aby opiekunka lub opiekun rzeczywiście byli zainteresowani jego zdrowiem.

Z tego powodu na taką rozmowę warto wykroić w planie dnia kilka spokojnych minut. Nie zadawać pytań w biegu, przy okazji wykonując inne czynności i nie patrząc na podopiecznego. Takie zachowanie może być przez niego odebrane jako lekceważenie jego samopoczucia i potrzeb. Choć może też się zdarzyć, że podopieczny będzie najchętniej rozmawiał na te tematy podczas posiłku czy spaceru albo wtedy, gdy opiekunka lub opiekun coś gotują. Pożądane by było więc „nauczyć” się swojego podopiecznego, zapytać albo wyczuć, kiedy i jak rozmawiać o jego samopoczuciu, by rozmowa nie kończyła się na zdawkowych odpowiedziach.  

Każda zmiana nawyków

Oprócz rozmowy konieczne jest też uważne obserwowanie podopiecznego. Każda zmiana nawyków – czy to godzin snu, czy tych związanych z dietą albo niechęć do jakiejś aktywności – powinna wzbudzić niepokój. Nawet więc, przykładowo, jeśli pierwszy raz się zdarza, że odmawia zjedzenia ulubionej potrawy, warto zapytać, czy winna jest sama potrawa, czy jest jakaś inna przyczyna niechęci do jedzenia. A może przecież być ich wiele. Od bólu brzucha czy gardła, poprzez problemy z protezą zębową, na utracie smaku kończąc.

Potrzebna natychmiastowa reakcja?

Stan zdrowia podopiecznych nie można badać tylko przez wywiad i przeprowadzenie krótkiej rozmowy. Opiekunka lub opiekun muszą zdecydować, czy wyartykułowany przez seniora lub zaobserwowany u niego problem, powinien wywołać natychmiastową dalszą reakcję. W takim momencie szczególnie przydaje się wiedza o jego ogólnym stanie zdrowia i dotychczasowych kłopotach z nim związanych. Przydatny może być też wtedy kontakt z bliskimi seniora lub możliwość porozmawiania z jego lekarzem czy fizjoterapeutą.

Temperatura, ciśnienie, glikemia

Stan zdrowia podopiecznych może monitorować poprzez różne czynności. Pomiar temperatury czy masy ciała, to tylko podstawowe z nich. W zależności od problemów zdrowotnych podopiecznego konieczne może być także systematyczne mierzenie ciśnienia tętniczego krwi czy kontrola glikemii. Oczywiście opiekunka czy opiekun, nie mogą wchodzić w rolę lekarza czy pielęgniarki. Jednak to są czynności nie zarezerwowane dla przedstawicieli zawodów medycznych. Sprawni pacjenci wykonują je zwykle sami, w przypadku osób potrzebujących stałej opieki, wyręczyć ich może osoba sprawująca tę opiekę.

Wynik takich pomiarów należy zapisywać, jeśli wykorzystywane sprzęty same ich nie zapamiętują. Choć nawet i wówczas lepiej prowadzić notatki, bo sprzęt może okazać się zawodny. Podopieczny lub jego bliscy, a także lekarz mogą też po prostu preferować takie zapiski.

Kiedy senior ma problemy z uzębieniem najlepszym rozwiązaniem bywa zastosowanie protezy zębowej. Sięgnięcie po nią przez seniora nie jest jednak końcem problemów. Przez pewien czas po założeniu pierwszej protezy lub po zastosowaniu kolejnej, proteza może rodzić nowe kłopoty. Osoby pracujące w opiece w Niemczech powinny więc zdawać sobie sprawę z tego, że przez jakiś czas ich podopieczni będą odczuwać dyskomfort. Uczyć się jeść korzystając z protezy, co wymaga pewnych zmian w diecie.

Proteza zębowa powoduje wielką zmianę w życiu seniora. Po okresie borykania się z brakami w uzębieniu i wywołanych tym trudności w gryzieniu proteza pozwala znów się uśmiechać szerokim uśmiechem bez zawstydzenia oraz jeść to, co się lubi. Jednak nie od razu. Osoba korzystająca z protezy musi się najpierw do niej przyzwyczaić, nauczyć się nią posługiwać.

Ciało obce

Dzieje się tak ponieważ proteza jest ciałem obcym w jamie ustnej. Jej założenie wywołuje zmianę mowy, upośledza odczuwanie smaku, może powodować wzmożenie lub niedostateczne wytwarzanie śliny. Ponieważ proteza ma właściwości izolacyjne, może też wypaczać odczuwanie temperatury, co stwarza ryzyko poparzenia. Na szczęście, problemy te są przejściowe. Seniorowi potrzeba zwykle tygodnia lub kilku tygodni, by zmiany w jamie ustnej w tym zakresie oswoić i zaakceptować.

Większym problemem jest nauka żucia i gryzienia przy pomocy protezy. Wymaga dłuższego czasu, cierpliwości, uwagi i wyrozumiałości, a nawet zachęt ze strony innych, by senior się do protezy nie zniechęcił. Osoby pracujące w opiece w Niemczech powinny być przygotowane na potrzebę okazania seniorom takiego wsparcia. Oznacza to nie tylko odpowiednie podejście do seniora, który przystosowuje się do nowej protezy, ale także przyswojenie sobie słów i zwrotów, które będą w takiej sytuacji przydatne.

Dieta osoby starszej z protezą. Właściwa, czyli jaka?

Przetrwać okres przyzwyczajania się do protezy pomaga też właściwa dieta. Przede wszystkim zaraz po założeniu protezy dieta seniora powinna składać się z pokarmów miękkich i płynnych. Jej ważnym elementem powinny być przeciery z owoców i warzyw. Koktajle owocowe lub owocowo-warzywne, zupy i zupy kremy, dania przygotowane z siekanych, drobno krojonych, tartych lub zmiksowanych warzyw z dodatkiem gotowanego (w wodzie lub na parze) drobiu, bardzo drobno pokrojonego lub również zmiksowanego. Dobrym wyborem będą też jajka i twarogi

Pozwala zaspokoić potrzeby

Bogaty skład pokarmów dostarczanych seniorowi jest bardzo ważny, bo pozwala zaspokoić wszystkie jego kaloryczne potrzeby. Jednocześnie dostarczając mu niezbędnych składników odżywczych, w tym witamin. Stąd właśnie tak ważne są w diecie osób starszych, ze świeżo założonymi protezami, jajka i drób, jeśli senior nie jest wegetarianinem lub weganinem. Są one syte, a jednocześnie dostarczają łatwo przyswajalnego białka i tłuszczu.

Bez orzechów, pestek, ziaren

Miękkie i płynne pokarmy pozwalają seniorowi nauczyć się żucia z protezą. Szczególnie – używania właściwej siły przy żuciu, co ze świeżo założoną protezą także stanowi wyzwanie. Za mała będzie powodować, że żucie pokarmu będzie bardzo długo trwało, co może zniechęcić lub zdenerwować seniora. Istnieje też ryzyko połykania przez niego pokarmu niewłaściwie przeżutego. Zbyt duża siła używana przy żuciu sprzyjać będzie natomiast przyspieszonemu ścieraniu protezy.

Ważne jest więc wyeliminowanie z diety produktów szczególnie twardych. Takie produkty to: orzechy, pestki dyni czy pieczone mięsa, ale także owoców mających maleńkie pestki (truskawek, malin, poziomek, jeżyn, jagód). Bakalie oraz produkty z makiem, sezamem, ziarnami słonecznika czy siemieniem lnianym. Nie tylko makowców i sezamków, ale też pieczywa czy sałatek warzywnych z pestkami. Jest to ważne, bo drobiny z pokarmu dostać mogą się pod protezę. Stać się przyczyną dyskomfortu, bólu, a nawet skaleczenia dziąseł.

Uwaga na resztki

Pestki i ziarna, ale także resztki pomiędzy protezą a dziąsłami mogą być też pożywką dla bakterii. Z ich przyczyny może w jamie ustnej dochodzić do stanów zapalnych, czasem pojawiać się mogą nawet ropnie. Osoby pracujące w opiece w Niemczech, zajmujące się seniorami, powinny pamiętać, że takie ropnie, tak samo jak trudności z gryzieniem i żuciem, również mogą zniechęcać starsze osoby do noszenia protezy.

Dla miłośników słodyczy

W diecie seniora mającego protezę nie powinno by też produktów lepkich, oklejających protezę. W tym także czekolady w kostkach, która nie dość, że wymaga najpierw pogryzienia, to potem okleja zęby. Ścisłe trzymanie się tej zasady jest, oczywiście, trudne, bo oznacza wyeliminowanie z diety większości słodyczy. W praktyce zwykle trzeba więc dbać i o to, by słodyczy było w diecie seniora z protezą niewiele, i o to, by po zjedzenia słodyczy senior przepłukał jamę ustną, najlepiej czystą, niegazowaną wodą. Miłośnikom słodyczy warto też zamiast takich produktów dostarczać słodkiego smaku dzięki owocom.

Małe porcje w diecie osoby starszej z protezą

Po okresie, gdy dieta seniora była miękka i płynna, przejść można już do diety bardziej tradycyjnej, rozszerzając ją o produkty wymagające gryzienia i żucia. Nie chodzi jednak o to, że senior ma znów jeść wszystko to, co kiedyś. Na tym etapie należy dalej zwracać uwagę na to, by w posiłkach nie było niczego bardzo twardego, w tym ziaren i pestek. Rozgotowywanie i miksowanie wszystkich produktów nie jest już natomiast konieczne. Gotowane warzywa powinniśmy pokroić w drobną kostkę, tak samo owoce i mięso. Mięso nie powinniśmy smażyć czy piec, ale gotować lub dusić. Dalej warto też dbać, by senior brał do ust małe porcje posiłku i dokładnie wszystko przełykał zanim sięgnie po kolejną porcję.

Jak zostaną zastąpione

To, jak prędko będzie można przejść do tego etapu, zależy wyłącznie od seniora, a raczej od tego jak szybko przyzwyczai się do nowej protezy. Kolejne kroki również są od tego uzależnione, choć warto żebyśmy pamiętali i o tym, że senior posługujący się protezą definitywnie powinien skończyć z pogryzaniem orzechów, migdałów, twardych jabłek lub surowej marchewki. Wszystko to są jednak produkty wartościowe pod względem składników odżywczych. Dlatego od inwencji opiekunki czy opiekuna zależeć będzie, jak bądź czym zostaną zastąpione. Sięgajmy na przykład po masło (pastę) orzechową, jabłko możemy przecież od czasu do czasu upiec i wprowadzić na stałe do diety starte lub zmiksowane warzywa, by nie trzeba było, na przykład, rezygnować z marchewki.